پیشگفتار گزارش سالانه اعدام در ایران؛ ۲۰۲۵

آمار جهانی اعدام هرساله منتشر می‌شود. ایران سال‌هاست که در سرانه اعدام، رتبه‌ نخست جهان را دارد و همواره یکی از کشورهایی بوده است که درمجموع بیشترین شمار اعدام‌ها را دارند.

دلایل مخالفت با مجازات غیر انسانی اعدام روشن‌تر از آن است که نیازی به تکرار داشته باشد. با این حال، حکومت‌هایی مانند جمهوری اسلامی ایران برای توجیه این مجازات غیرانسانی، اغلب به افکار عمومی متوسل می‌شوند؛ برای مثال، می‌گویند قاتلان یا قاچاقچیان مواد مخدر را اعدام می‌کنیم چون جامعه نیز خواهان آن است.

اما چرا، زیرا با فشار افکار عمومی این مجازات شنیع و غیر انسانی توجیه نمی‌شود.

من می‌خواهم به بدترین شکل اعدام، یعنی فشار افکار عمومی برای اعدام یک فرد یا گروه خاص اشاره کنم. این شرایط معمولاً پس از انقلاب‌ها و تجربه‌ یک استبداد خشن ایجاد می‌شود. ما یک‌بار این موضوع را در نیم‌قرن اخیر تجربه کرده‌ایم. پس‌از انقلاب ۱۳۵۷ افسران و بلندپایگان رژیم سلطنتی بدون دادرسی عادلانه اعدام شدند؛ اما چرخه خشونت متوقف نشد و ماشین اعدام کسان دیگری را هم به کام مرگ فرستاد. این چرخه تا به امروز هم که نزدیک به نیم‌قرن گذشته، متوقف نشده و حتی شتاب بیشتری هم گرفته است.

این اعدام‌ها از همان روزهای اول توسط حقوق‌دانانی چون عبدالکریم لاهیجی، اما این اعدام‌ها مورد حمایت اکثر گروه‌های سیاسی و افکار عمومی قرار گرفت و وقتی نوبت به اعدام خود انقلابیون رسید، جامعه در سکوتی فرو رفته بود؛

این همان دلیلی است که حکم اعدام افراد نباید تحت‌تأثیر افکار عمومی صادر شود، وگرنه سقراط نیز با رأی اکثریت آتنی‌ها در سن ۷۰ سالگی محکوم به اعدام شد و بین ترک آتن و نوشیدن جام زهر، دومی را برگزید.

آشکارا در معرض یک جابه‌جایی قدرت هستیم و بیم آن می‌رود گروهی که جایگزین جمهوری اسلامی می‌شوند، مجدداً برای تثبیت قدرتشان، دست به اعدام‌های گسترده بزنند و به استمرار این مجازات غیر انسانی کمک کنند. به قول گئورگ بوشنر، هیچ انقلابی از این داس مرگ چشم‌پوشی نمی‌کند. بنابراین از نظر من اولین سؤالی که باید از هر گروه خواستار جایگزینی‌ بپرسیم، آن است که: «آیا صریحاً مجازات اعدام را لغو می‌کنند؟» این تضمینی است که باید برای جلوگیری از خشونت، از گروه‌های جایگزین درخواست کرد. زیرا دغدغه ما به‌عنوان شهروندانی عادی، حفظ جان آدمیان و رفع خشونت است.

ما برای محافظت از خودمان، خود جمعی‌مان، از خشونت و اعدام پرهیز می‌کنیم.

نسرین ستوده
تهران، ۱ اسفند ۱۴۰۴