اعدام‌ها به اتهامات امنیتی در سال ۲۰۲۵

اتهامات امنیتی محاربه، افساد فی‌الارض و بغی (قیام مسلحانه)[1]  در طول ۴۷ سال گذشته برای اعدام تعداد بی‌شماری از زندانیان با جرائم سیاسی و عادی استفاده شده است. از دهه خونین ۶۰ تا به امروز، دادگاه‌های انقلاب در سراسر کشور براساس اعترافات تحت شکنجه در دادگاه‌های نمایشی، احکام اعدام صادر کرده‌اند. از معترضان و مخالفان حکومت گرفته، تا متهمان به سرقت مسلحانه، جاسوسی، قاچاق انسان و تروریسم، همگی در طول چند دهه، با اتهامات امنیتی روبه‌رو شده‌اند. اتهام‌های امنیتی بر دامنه گسترده‌ای از به‌اصطلاح جرائم اطلاق می‌شود و هدف از آن، ارعاب و ایجاد ترس در جامعه بوده است. در سال ۲۰۲۵، دست‌کم ۵۷ نفر با اتهام‌های امنیتی اعدام شدند. این رقم در سال‌های گذشته به‌ترتیب ۳۱ نفر در ۲۰۲۴، ۳۹ نفر در ۲۰۲۳، ۱۶ نفر در ۲۰۲۲، ۱۳ نفر در ۲۰۲۱، ۱۵ نفر در ۲۰۲۰ و ۹ نفر در ۲۰۱۹ بوده است.

حقایقی درباره اعدام‌های سال ۲۰۲۵ به اتهام محاربه، بغی و افساد فی‌الارض

• دست‌کم ۵۷ مرد با اتهامات محاربه، بغی و افساد فی‌الارض اعدام شدند.
•  ۴۲ مورد از این اعدام‌ها را منابع رسمی اعلام کردند.
• ۱۸ زندانی سیاسی، از جمله ۶ عرب، ۴ بلوچ و ۲ کرد، در میان اعدام‌شدگان بودند.
•  ۱۳ نفر به اتهام سرقت مسلحانه اعدام شدند.
•  ۱۳ نفر به اتهام جاسوسی برای اسرائیل اعدام شدند.
•  یک نفر به اتهام فساد مالی اعدام شد.

اعدام‌شدگان به اتهام‌های محاربه، بغی و افساد فی‌الارض

فرهاد شاکری، عبدالحکیم عظیم گرگیج، عبدالرحمن گرگیج، تاج محمد خرمالی و مالک‌علی فدایی‌نسب 

از چپ به راست: فرهاد شاکری، عبدالحکیم عظیم گرگیج و عبدالرحمن گرگیج

فرهاد شاکری، عبدالحکیم عظیم گرگیج، عبدالرحمن گرگیج، تاج محمد خرمالی و مالک‌علی فدایی‌‌نسب در سال ۲۰۱۵ به‌همراه شش نفر دیگر بازداشت بودند و به‌مدت ۱۰ تا ۱۲ ماه در بازداشتگاه اطلاعات در مشهد در سلول انفرادی گذراندند. شعبه اول دادگاه انقلاب مشهد آنان به اتهام بغی از طریق عضویت در گروه «الفرقان» و «جبهه همبستگی ملی اهل سنت ایران» به اعدام محکوم کرد.

سه نفر از هم‌پرونده‌ای‌های آن‌ها به نام‌های حمید راست‌بالا، کبیر سعادت‌جهانی و محمدعلی آرایش در دسامبر ۲۰۲۱ اعدام شدند.[2] این پنج نفر روز ۸ آوریل ۲۰۲۵ به‌صورت مخفیانه در زندان مرکزی مشهد به دار آویخته شدند. خانواده‌هایشان با تماس تلفنی از اجرای حکم اعدام مطلع شدند.[3]

حمید حسین‌نژاد حیدرانلو

حمید حسین‌نژاد حیدرانلو، زندانی سیاسی کرد ۴۰ ساله، در سال ۲۰۲۳ بازداشت شد.بر اساس روایت رسمی، نیروهای مرزی او را همراه با چند شهروند افغانستانی در منطقه چالدران (زادگاهش) بازداشت کردند. با این حال، وکیل او اعلام کرد که حمید حسین‌نژاد حیدرانلو در منزلش بازداشت شده است.

او ابتدا به اتهام قاچاق کالا بازداشت شد، اما بعدها اتهام او به مشارکت در یک درگیری مسلحانه در مرز که طی آن هشت مأمور مرزبانی کشته شدند، تغییر یافت. با وجود داشتن دلیل موجه برای اثبات بی‌گناهی، تحت شکنجه جسمی قرار گرفت تا به اعتراف اجباری تن دهد. 

وکیل او گفت: «حمید ۱۲ ماه را در سلول‌های انفرادی بازداشتگاه وزارت اطلاعات در ارومیه بدون دسترسی به وکیل، تلفن یا تماس با خانواده گذراند. او کاملاً بی‌سواد است. صورت‌جلسه‌های بازجویی به‌دست بازجو نوشته شده و او تنها آن‌ها را امضا کرده است.»

حمید حسین‌نژاد حیدرانلو به اتهام بغی از طریق عضویت در حزب کارگران کردستان (PKK) و قتل هشت مأمور مرزبانی، از سوی دادگاه انقلاب ارومیه به اعدام محکوم شد. وکیل او درخواست اعاده دادرسی بر اساس ماده ۴۷۴ را ثبت کرده بود که در زمان اجرای حکم همچنان در دست بررسی بود. او روز ۲۱ آوریل ۲۰۲۵ به‌صورت مخفیانه در یک زندان اعدام شد.[4]

مهدی حسنی و بهروز احسانی اسلاملو

بهروز احسانی اسلاملو، پدر دو فرزند و ۷۰ ساله، در اکتبر ۲۰۲۲ در تهران و مهدی حسنی، پدر سه فرزند و ۴۹ ساله، در سپتامبر همان سال در زنجان بازداشت شد. این دو در بازداشت انفرادی و بدون امکان ارتباط با بیرون نگهداری شدند و برای اخذ اعترافات اجباری تحت شکنجه‌های جسمی و روانی قرار گرفتند.

شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ایمان افشاری، مهدی حسنی و بهروز احسانی اسلاملو را در سپتامبر ۲۰۲۴ به اتهام بغی از طریق عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران به اعدام محکوم کرد.[5] چهار درخواست اعاده دادرسی آنان از سوی دیوان عالی کشور رد شد و به گفته وکیل مهدی حسنی، این دو در حالی اعدام شدند که پنجمین درخواست اعاده دادرسی‌ ایشان همچنان در دست بررسی بود. این وکیل همچنین اعلام کرد که هرگز به پرونده دسترسی نداشته و دیوان عالی کشور نیز به استدلال‌های مطرح‌شده در درخواست اعاده دادرسی رسیدگی نکرده است.[6]

با وجود تلاش‌های مریم، دختر مهدی حسنی، و همچنین جامعه بین‌المللی[7]، این دو روز ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۵ به‌صورت مخفیانه در زندان قزل‌حصار به دار آویخته شدند.

پس از انتقال مهدی حسنی از زندان اوین به زندان قزل‌حصار[8] در ژانویه ۲۰۲۵، یکی از هم‌بندی‌های پیشین او بعدها به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «مهدی می‌دانست که قصد دارند او را برای اجرای حکم به قزل‌حصار منتقل کنند، به‌همین دلیل حتی به ملاقات‌های خانوادگی هم نمی‌رفت. حدود یک هفته پیش از انتقال، یکی از زندانیان به او دارو داد و زمانی که به قزل‌حصار منتقل شد، در حالت گیجی و بی‌تعادلی بود.»

علی مجدم، محمدرضا مقدم، عدنان آلبوشوکه (غبیشاوی)، معین خنفری، حبیب دریِس و سالم موسوی

علی مجدم ۴۲ ساله، محمدرضا مقدم ۳۳ ساله، عدنان آلبوشوکه (غبیشاوی) ۲۸ ساله، معین خانفری ۳۲ ساله، حبیب دریس ۴۲ ساله و سالم موسوی ۴۱ ساله، کارگر و کشاورز عرب بودند. این افراد در اهواز بازداشت شدند و برای اخذ اعترافات اجباری درباره مشارکت در یک حمله تروریستی، تحت شکنجه و خشونت قرار گرفتند. اعترافات اجباری آنان پیش از آغاز روند قضایی از رسانه‌های حکومتی پخش شد.

علی مجدم و محمدرضا مقدم به اتهام «سرکردگی شاخه داخلی گروه باغی» محاکمه شدند. هر شش نفر را دادگاه انقلاب اهواز در روز ۲۴ فوریه ۲۰۲۳ به اتهام بغی از طریق «عضویت در گروه باغی… حرکة النضال العربی داخل ایران، به جهت مقابله مسلحانه با اساس نظام جمهوری اسلامی ایران» به اعدام محکوم کرد. [9]

پرونده این افراد با پرونده حبیب اسیود (چعب)، مخالف عرب-ایرانی با تابعیت سوئدی، مرتبط معرفی شد. او را پس از ربودن از ترکیه، روز ۶ مه ۲۰۲۳ اعدام کردند. [10] پس از برگزاری مراسمی برای حبیب، این شش زندانی سیاسی روز ۷ مه ۲۰۲۳ به سلول‌های انفرادی منتقل شدند.

روز ۱۶ اکتبر ۲۰۲۴، علی مجدم، معین خنفری، محمدرضا مقدم و عدنان غبیشاوی به سلول‌های انفرادی پیش از اجرای حکم در زندان سپیدار اهواز منتقل شدند.[11] علی مجدم، معین خنفری و محمدرضا مقدم بار دیگر روز ۲۶ ژوئن ۲۰۲۵ به این سلول‌ها منتقل[12] و در نهایت روز ۴ اکتبر ۲۰۲۵ در زندان سپیدار اهواز به دار آویخته شدند. [13]

اعدام‌ها به اتهام جاسوسی یا خیانت در سال ۲۰۲۵

جمهوری اسلامی در سال‌های گذشته نیز اعدام‌هایی با اتهام‌های مرتبط با جاسوسی برای اسرائیل انجام داده بود، اما موج اخیر این نوع اعدام‌ها از سال ۲۰۲۲ آغاز شد. در سال ۲۰۲۲ چهار نفر، در سال ۲۰۲۳ شش نفر از جمله یک زن، و در سال ۲۰۲۴ پنج نفر به اتهام جاسوسی و همکاری با اسرائیل اعدام شدند.

در سال ۲۰۲۵، دست‌کم ۱۳ نفر به اتهام‌هایی مرتبط با جاسوسی اعدام شدند. این روند در آستانه جنگ ۱۲روزه شدت گرفت؛ به‌طوری که دو نفر پیش از آغاز جنگ، سه نفر در جریان جنگ و هفت نفر دیگر پس از پایان جنگ اعدام شدند.

در برخی موارد، افراد در ابتدا با اتهام جاسوسی بازداشت نشده بودند، بلکه تحت شکنجه قرار گرفتند و به اعترافات اجباری وادار شدند؛ اعترافاتی که بعدها مبنای صدور حکم قرار گرفت.

اعدام‌شدگان به اتهام جاسوسی در سال ۲۰۲۵

محمدامین مهدوی شایسته

محمدامین مهدوی شایسته، ۲۶ ساله، در پاییز ۲۰۲۳ بازداشت شد. او تحت شکنجه به همکاری با اسرائیل اعتراف کرد و همین اعترافات مبنای طرح اتهام‌های متعدد، از جمله «توهین به مقدسات اسلام»  شد.

محمدامین مهدوی شایسته پس از محاکمه‌ای شتاب‌زده در شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ابوالقاسم صلواتی به اعدام محکوم شد. در این پرونده، «یک خشاب خالی اسلحه» و «یک افشانه فلفل» به‌عنوان ادله نگهداری غیرقانونی سلاح و اثبات «همکاری با دشمن» ارائه شد.[14]

او روز ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵ در زندان قزل‌حصار به دار آویخته شد.[15]

ادریس آلی، آزاد شجاعی و رسول احمد رسول

ادریس آلی ۳۳ ساله و آزاد شجاعی ۴۶ ساله هر دو کولبر کرد و رسول احمد رسول، شهروند کرد عراقی، ابتدا به اتهام قاچاق مشروبات الکلی بازداشت شدند. سپس تحت شکنجه قرار گرفتند تا به همکاری با اسرائیل اعتراف کنند.

یک منبع آگاه به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «در بازداشتگاه وزارت اطلاعات در ارومیه، به ادریس گفته بودند که به‌دلیل حمل مشروبات الکلی آزاد خواهد شد، اما ابتدا باید مطالبی را تکرار کند. ادریس مقابل دوربین هرچه گفته بودند تکرار کرد و گفت در محموله الکل، اسنادی حمل می‌کرده که قرار بوده به اسرائیل تحویل دهد.»[16]

ادریس علی در بند سیاسی و آزاد شجاعی و رسول احمد رسول در بند جرایم عادی نگهداری شدند. این افراد از دسترسی به وکیل محروم بودند و از سوی شعبه سوم دادگاه انقلاب ارومیه به ریاست قاضی رضا نجف‌زاده، به اتهام افساد فی‌الارض و محاربه از طریق جاسوسی برای اسرائیل به اعدام محکوم شدند.

ادریس علی، آزاد شجاعی و رسول احمد رسول روز ۲۵ ژوئن ۲۰۲۵ در زندان مرکزی ارومیه (دریا) به دار آویخته شدند.[17]

[1] برای توضیحات بیشتر درمورد اتهامات محاربه، افساد فی‌الارض و بغی به صفحات xx و xx همین گزارش مراجعه کنید.

[2]سازمان حقوق بشر ایران، اعدام سه زندانی سنی مذهب در مشهد، ۳ ژانویه ۲۰۲۱، https://iranhr.net/fa/articles/4562

[3]سازمان حقوق بشر ایران، پنج زندانی با اتهامات امنیتی-سیاسی در مشهد اعدام شدند، ۹ آوریل ۲۰۲۵ https://iranhr.net/fa/articles/7451

[4]سازمان حقوق بشر ایران، حمید حسین‌نژاد حیدرانلو، زندانی سیاسی، به طور مخفیانه اعدام شد، ۲۱ آوریل ۲۰۲۵، https://iranhr.net/fa/articles/7486/

[5]سازمان حقوق بشر ایران، صدور حکم اعدام برای سه زندانی سیاسی، ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۴، https://iranhr.net/fa/articles/6933

[6]همان

[7]برای مثال، به قطعنامه پارلمان اروپا در تاریخ ۳ آوریل ۲۰۲۵ در مورد موج اعدام در ایران و تأیید احکام اعدام فعالان بهروز احسانی و مهدی حسنی مراجعه کنید. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-10-2025-0062_EN.html

@UN_SPExperts, UN Special Procedures, X, 25 February 2025

[8]سازمان حقوق بشر ایران، خطر اعدام قریب الوقوع بهروز احسانی‌اسلاملو و مهدی حسنی درپی انتقال به مکانی نامعلوم، ۲۶ ژانویه ۲۰۲۵، https://iranhr.net/fa/articles/7303/

[9]سازمان حقوق بشر ایران، هشت زندانی عرب و افغانستانی به اعدام محکوم شدند، ۱۲ آوریل ۲۰۲۳، https://iranhr.net/en/articles/5796

[10]سازمان حقوق بشر ایران، سازمان حقوق بشر ایران اعدام حبیب اسیود را محکوم کرد و خواستار واکنش جدی بین‌المللی شد، ۶ مه ۲۰۲۳، https://iranhr.net/fa/articles/5874

[11]سازمان حقوق بشر ایران، خطر اعدام قریب الوقوع ۴ زندانی سیاسی عرب در زندان سپیدار اهواز، ۱۶ اکتبر ۲۰۲۴، https://iranhr.net/fa/articles/7012

[12]سازمان حقوق بشر ایران، نگرانی از خطر اجرای حکم اعدام سه زندانی سیاسی عرب، ۱۱ ژانویه ۲۰۲۵، https://iranhr.net/fa/articles/7735

[13]سازمان حقوق بشر ایران،‌ حکم اعدام هفت زندانی با اتهامات سیاسی در کرج و اهواز، ۴ اکتبر ۲۰۲۵،‌ https://iranhr.net/fa/articles/8123

[14]سازمان حقوق بشر ایران، خطر اجرای حکم اعدام محمدامین مهدوی شایسته، متهم به توهین به مقدسات و همکاری با اسرائیل، ۱۳ دسامبر ۲۰۲۴، https://iranhr.net/fa/articles/7196

[15]سازمان حقوق بشر ایران، محمدامین مهدوی‌شایسته اعدام شد، ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵، https://iranhr.net/fa/articles/7680

[16] سازمان حقوق بشر ایران، ادریس آلی، کولبر کرد، به اعدام محکوم شد، ۹ ژوئن ۲۰۲۴، https://iranhr.net/fa/articles/6753/

[17]سازمان حقوق بشر ایران، ادریس آلی، آزاد شجاعی و رسول احمد رسول در ارومیه به اتهام همکاری با اسرائیل اعدام شدند، ۲۵ ژوئن ۲۰۲۵، https://iranhr.net/fa/articles/7682/