منصور سهرابی: جان مهمتر از خاک است
منصور سهرابی، متخصص بومشناسی و محیطزیست، ضمن تأکید بر ارزش جان انسانها گفت: جان مهمتر از خاک است. نگاه تحقیرآمیز به هویتهای محلی و تداوم سیاستهای تبعیضآمیز نهتنها راهی بهسوی دموکراسی نمیگشاید بلکه آینده سرزمین ایران را نیز به خطر میاندازد.
به گزارش سازمان حقوق بشر ایران، منصور سهرابی در نشست «اداره کشور در دوران گذار و تضمین حقوق شهروندان» که روز شنبه ۳۱ اوت ۲۰۲۴ (دهم شهریور ۱۴۰۳) در اسلو، پایتخت نروژ، برگزار شد، گفت توسعه نامتوازن ایران از میانه قرن بیستم، پایه بسیاری از بحرانهای کنونی است. به عقید او «از سال ۱۳۲۷ سنگ بنای توسعه کج گذاشته و بر محور چند شهر مرکزی بنا شد در نتیجه بخش بزرگی از سرزمین ایران را از توسعه محروم کرد. امروز پیامدهای آن سیاست بر سر همه مردم ایران خراب میشود.»
سهرابی هشدار داد: «ایرانی که امروز برای آیندهاش برنامهریزی میکنیم در حال نابودی است. فرسایش خاک، فرونشست زمین و تخریب جنگلها از آستانههای بحرانی عبور کرده و دیگر در بسیاری مناطق امکان زندگی وجود ندارد.»
این کارشناس محیطزیست با اشاره به آمارهای رسمی گفت: «میانگین فرونشست زمین در ایران ۱۵ سانتیمتر است، در حالی که در اروپا چهار میلیمتر بحران تلقی میشود.»
او در ادامه به وضعیت فرسایش خاک در ایران اشاره کرد که در رتبه اول جهان قرار دارد و افزود: «برای تشکیل تنها یک سانتیمتر خاک بارور باید هفتصد تا هزار سال زمان صرف شود. در برخی مناطق هر سال پنجاه تن در هر هکتار خاک از دست میرود و نیمی از جنگلهای کشور نابود شده است.»
به عقیده سهرابی، انتقال آب بینحوضهای و استقرار صنایع سنگین در مناطق بیابانی بحرانها را تشدید کرده است: «اصفهان که بهطور مصنوعی جمعیت و صنعت در آن متمرکز شده، امروز با فرونشست گسترده زمین روبهرو ست. چرا صنایع فولاد و ذوب آهن باید در کویر مستقر شوند و نه در کردستان، بلوچستان یا خوزستان؟»
سهرابی ریشه این بحران را در تبعیض ساختاری دانست که نهتنها توسعه متوازن را مختل کرده، بلکه به احساس حاشیهنشینی مردمان و اقوام ایران نیز دامن زده است. او افزود: «کوچکانگاری و تحقیر هویتهای محلی مشکل را حل نمیکند. ما با ملتهایی بدون دولت مواجهیم که خود را ملت میدانند و باید حقوق جمعی آنها را در ساختار آینده به رسمیت شناخت.»
او با مقایسه وضعیت ایران با تجربه امپراتوریهای پیشین، از جمله عثمانی، گفت اگر سیاستها تغییر نکند خطر فروپاشی سرزمینی جدی است. به باور او، تنها راه حفظ ایران، حرکت بهسوی توسعه پایدار بر پایه دموکراسی توافقی و مشارکتی است. سهرابی توضیح داد: «دموکراسی پارلمانی اکثریتی نمیتواند حقوق جمعی اقلیتها را تضمین کند. ما به سازوکاری نیاز داریم که تصمیمگیری را به سطح محلی و منطقهای منتقل کند.»
این استاد پیشین دانشگاه آزاد مهاباد پیشنهاد کرد که دولتهای محلی، پارلمانهای منطقهای و شوراهای روستایی نقش اصلی را در تصمیمگیری داشته باشند و نمایندگان آنها در دولت مرکزی مشارکت کنند. او تأکید کرد: «در تهران نباید برای کردستان تصمیم گرفت، همانطور که در کردستان هم نباید برای بلوچستان تصمیمگیری شود. مردم هر منطقه باید در پارلمان محلی خود تصمیم بگیرند.»
سهرابی با اشاره به تجربه جنبش «زن، زندگی، آزادی» یادآور شد که دموکراسی فرایندی طولانی است و نمیتوان انتظار داشت جامعهای با پیشینه طولانی استبداد، یکشبه دموکراتیک شود. او گفت: «دموکراسی از تغییر نگرش ما آغاز میشود. باید نگاه تحقیرآمیز به قومیتها و هویتهای محلی کنار گذاشته شود تا امکان زندگی مشترک فراهم شود.»
او در سخنان پایانیاش گفت: «ایران سرزمینی غنی از منابع و فرصتهاست، اما تنها زمانی آیندهای روشن خواهد داشت که بهسمت یک نظام کاملاً غیرمتمرکز برود، نظامی که بر توسعه پایدار، شمولگرایی و احترام به تنوع اجتماعی استوار باشد.»