نازنین انصاری: گفتمانِ دموکراتیک در دوران گذار بدون مشارکت همه جامعه امکان‌پذیر نیست

سازمان حقوق بشر ایران با برگزاری کنفرانس‌هایی، مسأله «گذار از استبداد در ایران» را بررسی می‌کند.

درباره سازوکار هم‌اندیشی «ایران و گذار از استبداد» بیشتر بخوانید

متن سخنرانی نازنین انصاری؛ مدیر مسئول کیهان لندن و کیهان لایف و عضو هیئت مدیره دانشنامه ایرانیکا در دانشگاه کلمبیا، در «نشست بررسی اولویت‌های حقوق بشری در گذار به سمت دموکراسی» در اسلو:

بدون شک زمانی که در مورد دوران گذار و دموکراسی صحبت می‌کنیم، این مسئولیت را برای تک‌ تک افراد جامعه و همه ایرانیان قائل هستیم که در این زمینه مشارکت داشته باشند. بدون شک چالش‌هایی که ایران و آینده آن، با آن مواجه است، خواستار مشارکت همه ایرانیان و گروه‌های پیشروی جامعه است که شامل اعضای موسسات آموزشی، شرکت‌های فن‌آوری، نیکوکاران، کسانی که در لیست فعالان محیط‌زیست، دانشمندان علوم اجتماعی، ایفلوئنسرها- تاثیرگذاران جامعه مدنی هستند و موسسات مالی، سازمان‌های علمی و رسانه‌هاست. 

من به دموکراسی به عنوان یک فرآیند نگاه می‌کنم نه یک شکل یا فرم، فراتر از انتخابات حکومت دموکراتیک و مشارکتی مبنی بر کثرت‌گرایی، تنوع افکار، شفافیت، پاسخگویی، قبول مسئولیت و توانمندسازی. رسانه‌ها نقش بسیار مهمی در این فرآیند دارند و شاهرگ آزادی بیان هستند. مطبوعات آزاد، اطلاعات دقیق و قابل اعتماد را در اختیار مردم قرار می‌دهند تا طیف وسیعی از نظرات و دیدگاه‌ها را به گوش مردم برسانند. 

کثرت‌گرایی رسانه‌ها و حقایقی که در آنها گفته می‌شود، اعتماد به رسانه‌ها را بیشتر می‌کند و ایجاد تفاهم و کمک به گفتمان دموکراتیک و دیالوگ دموکراتیک می‌کند. 

دیالوگ دموکراتیک و آزادی بیان و آزادی مطبوعات، پیش از دوران گذار بسیار مهم است.

من مطلق نمی‌گویم- باید بر اساس قوانین بین‌المللی باشد اما دیالوگ دموکراتیک بدون مشارکت و قبول مسئولیت مردم ممکن نیست و این مسئولیت رسانه‌ها است که بتوانند این حد از مشارکت با فهم و اطلاعات دقیق در این گفتمانِ دیالوگ دموکراتیک شریک باشند. توسعه پایدار متکی به جریان آزادی اطلاعات و فن‌آوری است. 

سعدی می‌گوید «ادب از که آموختی؟ از بی‌ادبان» ببینید در جمهوری اسلامی نظام ولایت فقیه چه عملکردی دارد و چرا ما امروز به اینجا رسیدیم؟ بر اساس شاخص‌های آزادی مطبوعات ۲۰۲۲ سازمان گزارشگران بدون‌ مرز، جمهوری اسلامی همچنان یکی از سرکوب‌کننده‌ترین کشورها برای روزنامه‌نگاران است. در ۱۸۰ کشور، رتبه جمهوری اسلامی ۱۷۸ است یعنی فقط از کره شمالی و اریتره بالاتر است. 

در بررسی قوانین مطبوعاتی جمهوری اسلامی و قانون اساسی، می‌بینیم همه بر اساس این است که هویت فرهنگی جدیدی برای ایرانیان درست کند. به این معنی که اسلامی که آنها خود را نماینده آن می‌نامند، یک فرقه است و اسلام واقعی بحثی دیگر است.

می‌بینیم بعد از انقلاب، مطبوعات بیشتر شدند و رسانه‌ها بیشتر شدند اما آزادی بیان بیشتر نشد زیرا تمام مدت تحت کنترل بوند. وقتی شما بخواهید از بالا رسانه‌ها را کنترل کنید، نمی‌توانید اجازه دهید مردم موقعیت خودشان را تعیین کنند. 

هر کدام از ما به‌جز این که از کجا آمده‌ایم، چه خانواده‌ای داریم، از چه استانی هستیم، تاریخچه‌مان چیست، انسانیم.بدون شک پس آزادی خودمان را در چارچوب حقوق بشر بین‌المللی درک می‌کنیم. 

وقتی جنبش دانشجویی ایران و پس از آن را بررسی می‌کنیم می‌بینیم اثر اینترنت و آزادی چه بوده. مردم توانستند خودشان را بیرون از چارچوب جمهوری اسلامی پیدا کنند. فرهنگشان را خارج از چارچوب جمهوری اسلامی پیدا کنند. این فرهنگ اما تمام مدت در حال تغییر است. ما یک فرهنگ ثابت نداریم. فرق بین فرهنگ و مدنیت همین است.مدنیت، civilization متعلق به تاریخ است اما فرهنگ زنده است و فقط در آزادی و با گفت‌وگو می‌توانیم خودمان را پیدا کنیم. 

حالا اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، این تکنولوژی جدیدی که می‌بینیم در سراسر دنیا؛ وقتی به آمارها نگاه می‌کنیم می‌بینیم که بیش از ۸۰ درصد مردم ایران دسترسی دارد به افکار بیرون از چارچوب جمهوری اسلامی. و آنجا است که مردم نه تنها با حقوق خودشان آشنا شدند بلکه با تاریخ خود آشنا شدند؛ خودشان را پیدا کردند و می‌دانند چه می‌خواهند و چه نمی‌خواهند. و آن چیزی که می‌خواهند را باید با هم به دست بیاوریم و این بدون آزادی مطبوعات و آزادی بیان ممکن نیست. هم شیوه مهم است و این که چطور به آن آزادی برسیم، چطور به آن فرم برسیم. وقتی به حکومت آینده نگاه می‌کنیم باید فرمی وجود داشته باشد که بتواند تمام مدت با تغییرات جلو برود یعنی نشکند ولی توسعه پیدا کند و بهتر شود.