عمار ملکی: گذار بدون ائتلاف ناممکن است

استادیار علوم سیاسی دانشگاه تیلبرگ هلند و مدیر مؤسسه پژوهشی «گمان» ضمن تأکید بر ضرورت توجه به تکثر سیاسی و اجتماعی در ایران، با اتکا به نتایج نظرسنجی این مؤسسه تصریح کرد که هیچ یک از جریان‌های سیاسی نمی‌توانند به تنهایی در کشور تغییر بنیادین ایجاد کنند.

به گزارش  سازمان حقوق بشر ایران، عمار ملکی در نشست «اداره کشور در دوران گذار و تضمین حقوق شهروندان» که روز شنبه ۳۱ اوت ۲۰۲۴ (دهم شهریور ۱۴۰۳) در دانشگاه اسلو برگزار شد، گفت: «گذار از یک استبداد می‌تواند به استبدادی دیگر منجر شود، اما دغدغه اصلی ما باید گذار به دموکراسی باشد.»

او با اشاره به تنوع گرایش‌های سیاسی، اقتصادی و هویتی در ایران، تکثر جامعه را مسئله‌ای بنیادین دانست که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. ملکی افزود که بخشی از جامعه این واقعیت را می‌پذیرد و بخشی دیگر در برابر آن مقاومت می‌کند، اما هر حرکت سیاسی ناگزیر باید این تکثر را مبنا قرار دهد.

این استاد دانشگاه با استناد به نظرسنجی‌های موسسه گمان طی سال‌های اخیر گفت برخلاف تقسیم‌بندی‌های رایج به اصلاح‌طلب و اصول‌گرا، جامعه ایران لایه‌بندی پیچیده‌تری دارد. او یادآور شد که بخش بزرگی از مردم خواهان عبور کامل از جمهوری اسلامی‌اند، درحالی‌که گروهی دیگر تغییرات بنیادین را دنبال می‌کنند و بخشی نیز همچنان بر اصلاحات یا حفظ نظام تأکید دارند.

ملکی گفت که در جریان جنبش  «زن، زندگی، آزادی»، میزان طرفداران براندازی از حدود ۴۰ درصد به ۶۰ درصد افزایش یافت اما در نظرسنجی‌های بعدی بار دیگر به سطح پیشین بازگشت. به گفته او، حدود ده درصد از جامعه که در بزنگاه‌ها مواضع خود را تغییر می‌دهند، می‌توانند در سرنوشت تحولات سیاسی نقشی تعیین‌کننده داشته باشند.

این استاد علوم سیاسی در ادامه با اشاره به دیدگاه‌های گوناگون درباره دموکراسی، گفت: «اگرچه ۸۹ درصد مردم دموکراسی را به‌عنوان شیوه مطلوب اداره کشور تأیید می‌کنند، اما حدود ۴۰ درصد نیز از ساختار اقتدارگرایانه با مقامات قدرتمند مادام‌العمر حمایت دارند.» او نتیجه گرفت که گرایش‌های اقتدارگرایانه همچنان در بخشی از جامعه ایران وجود دارد و نباید تصور کرد همه به دموکراسی پایبندند.

ملکی در توضیح نتایج نظرسنجی مؤسسه «گمان» در خرداد ۱۴۰۳ گفت که حدود ۲۷ درصد از پاسخ‌دهندگان جمهوری‌خواه، ۲۲ درصد پادشاهی‌خواه و حدود ۲۰ درصد همچنان حامی جمهوری اسلامی بوده‌اند، درحالی‌که بیش از ۲۰ درصد نیز فاقد نظر مشخص بودند. او تأکید کرد: «هیچ جریان سیاسی در ایران بیش از ۳۰ درصد پایگاه اجتماعی ندارد و تغییر تنها از مسیر همکاری و ائتلاف ممکن خواهد بود.»

مدیر مؤسسه پژوهشی گمان توضیح داد که در هر اردوگاه سیاسی، گرایش‌های متفاوتی وجود دارد. بخشی از پادشاهی‌خواهان، سلطنت مطلقه را ترجیح می‌دهند، درحالی‌که گروهی دیگر پادشاهی مشروطه مشابه نروژ و هلند را می‌پسندند. همچنین در میان جمهوری‌خواهان کسانی هستند که از ریاست‌جمهوری مادام‌العمر حمایت می‌کنند، در کنار آن‌هایی که جمهوری دموکراتیک می‌خواهند.

ملکی با بیان این‌که نیروهای اقتدارگرا به‌دلیل تضادهای درونی نمی‌توانند همکاری سازنده‌ای داشته باشند، امکان ائتلاف را در میان دموکراسی‌خواهان بیشتر دانست. او تأکید کرد که پذیرش تکثر، انتخابی‌بودن همه مقام‌های سیاسی در چارچوب دوره‌های محدود، حفظ یکپارچگی سرزمینی همراه با تمرکززدایی، و التزام به حقوق بشر می‌تواند مبنای ائتلاف نیروهای دموکراسی‌خواه قرار گیرد.

او در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: «اگر قرار است دموکراسی تحقق یابد، نیروهای دموکراسی‌خواه باید بر مبانی مشترک به همکاری برسند و هر تلاشی برای نادیده‌گرفتن تکثر، کشور را با بن‌بست سیاسی مواجه خواهد کرد.»