پویان تمیمی‌عرب: تکثر ویژگی جامعه دموکراتیک است

یک استاد دانشگاه در نشست «اداره کشور در دوران گذار و تضمین حقوق شهروندان» که روز شنبه ۳۱ اوت ۲۰۲۴ (دهم شهریور ۱۴۰۳) در دانشگاه اسلو به‌همت سازمان حقوق‌ بشر ایران برگزار شد، بر اهمیت سکولاریسم در جوامع متکثر تأکید کرد و گفت: «هر جامعه دموکراتیک باید بپذیرد که تکثر یک ویژگی دائمی است.»

به گزارش  سازمان حقوق بشر ایران، پویان تمیمی‌عرب، استادیار مطالعات ادیان در دپارتمان فلسفه و مطالعات ادیان دانشگاه اوترخت هلند، توضیح داد که از سنت فکری جان لاک تا نظریه‌پردازانی چون جان رالز، همواره بر این نکته تأکید شده است که تنوع و پلورالیسم نه یک پدیده موقتی، بلکه واقعیتی ماندگار است که پیوسته بازتولید می‌شود. به گفته او، هر نظام دموکراتیک برای بقا ناگزیر است این تکثر را به رسمیت بشناسد.

تمیمی‌عرب برای توضیح این موضوع به نمونه آفریقای جنوبی در دوران گذار از آپارتاید اشاره کرد. او یادآور شد که نظام آپارتاید نه‌تنها یک سیستم نژادپرستانه، بلکه مبتنی بر تبعیض دینی نیز بود و رهبران سیاسی آن کشور، از جمله دانیل مالان، الهام‌گرفته از آموزه‌های کالوینیستی، آن را توجیه می‌کردند. به گفته این استاد دانشگاه، در مذاکرات دهه ۹۰ میلادی، هم حزب ملی به رهبری دکلارک و هم کنگره ملی آفریقا به رهبری نلسون ماندلا به این نتیجه رسیدند که برای عبور از آپارتاید، تصویب یک قانون اساسی سکولار ضروری است.

این عضو گروه مطالعات افکارسنجی ایرانیان (گَمان)، توضیح داد که سکولاریسم در آفریقای جنوبی با مدل فرانسوی یا آمریکایی تطبیق پیدا نکرد، بلکه بیشتر شبیه الگوی آلمان بود که اجازه می‌داد آموزش دینی در مدارس ادامه پیدا کند، اما هیچ دین رسمی به رسمیت شناخته نشود. در نهایت، قانون اساسی ۱۹۹۶ این کشور اصل جدایی دین از حکومت را تثبیت کرد.

تمیمی‌عرب برای روشن‌تر شدن این تجربه به نمونه‌ای اشاره کرد: «در سال ۱۹۹۷ یک گروه کوچک اسلامی پس از پایان آپارتاید توانست رادیوی خود را راه‌اندازی کند، اما تلاش داشت صدای زنان را از برنامه‌ها حذف کند.» او گفت واکنش دولت سکولار این بود که چنین محدودیتی با حقوق بشر و قانون اساسی مغایرت دارد و شرط دریافت مجوز و حمایت مالی از دولت، پخش صدای زنان است. این تجربه، به گفته او، نشان می‌دهد که سکولاریسم هم‌زمان آزادی ادیان را تضمین می‌کند و در عین حال مرزی روشن در برابر نقض حقوق بنیادین انسان‌ها می‌گذارد.

این استاد دانشگاه تأکید کرد که سکولاریسم در جوامع متکثر ابزاری برای حذف دین نیست، بلکه چارچوبی برای تضمین برابری همه شهروندان است. او گفت: «اگر جامعه‌ای متکثر است، همه ادیان باید آزاد باشند که خود را بیان کنند؛ اما جایی که حقوق بشر نقض می‌شود، دولت سکولار موظف است مرزها را تعیین کند.»