فریبا برهان‌زهی: ایران آینده باید فدرال باشد

یک فعال حقوق بشر بلوچ، در سخنرانی خود در کنفرانس «اداره کشور در دوران گذار و تضمین حقوق شهروندان» که روز شنبه ۳۱ اوت ۲۰۲۴ (دهم شهریور ۱۴۰۳) در دانشگاه اسلو برگزار شد، بر ضرورت ساختار سیاسی غیرمتمرکز و فدرال برای ایران آینده تأکید کرد. او گفت: «اگر ایران پس از جمهوری اسلامی دارای چنین ساختاری نباشد، زن بلوچ همچنان با تبعیض جنسی، هویتی و عقیدتی روبه‌رو خواهد بود و از توسعه پایدار محروم می‌ماند.»

به گزارش  سازمان حقوق بشر ایران، فریبا برهان‌زهی، فعال حقوق بشر و حقوق زنان، سخنان خود را با مروری تاریخی بر تحول مفهوم شهروندی آغاز کرد. او یادآور شد که حقوق طبیعی و حقوق بشر را فیلسوفانی چون جان لاک و ژان ژاک روسو در قرن هفدهم و هجدهم میلادی مطرح کردند و سپس با انقلاب‌های آمریکا (۱۷۷۶) و فرانسه (۱۷۸۹) و تدوین اعلامیه‌های حقوق بشر و شهروند، مبنای دولت‌ملت‌های مدرن شکل گرفت. به گفته او، انقلاب مشروطه در ایران نیز در سال ۱۹۰۶ دستاورد بزرگی برای حاکمیت مردم بود، اما این دستاورد با کودتای ۱۹۲۱ و روی کار آمدن پهلوی‌ها عملاً از میان رفت و نظامی متمرکز و تمامیت‌خواه جایگزین شد.

این فعال حقوق بشر با تعریف «شهروند» به‌عنوان عضوی قانونی از یک کشور که از حقوق مدنی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی برخوردار است، پرسید: «در ایران کنونی آیا حقوق یک شهروند تهرانی با یک شهروند بلوچ برابر است؟» او به نقل از یک کارشناس حکومتی تأکید کرد که توزیع رفاه در ایران بر پایه سیاست هویتی است و «زن بلوچ روستایی و سنی‌مذهب، پایین‌ترین سطح رفاه را دارد.»

برهان‌زهی ریشه این تبعیض ساختاری را در حاکمیت متمرکز و تمامیت‌خواه دانست و افزود: «تبعیض‌های علنی و سیستماتیک صد سال اخیر، زخم‌های عمیقی بر تن و روح شهروندان بلوچ و دیگر به‌حاشیه‌رانده‌شدگان گذاشته است.» او به سیاست‌های جمهوری اسلامی در تغییر مسیر رودخانه‌ها و خشکاندن زیست‌بوم مناطق محروم اشاره کرد و کشتار سوخت‌بران بلوچ و کولبران کرد و همچنین «جمعه‌های خونین زاهدان و خاش» در جریان خیزش «زن، زندگی، آزادی» را نمونه‌هایی از نقض فاحش حقوق بشر دانست.

به گفته او، بازسازی اعتماد متقابل میان حکومت و مردم بلوچ به‌شدت دشوار شده است و تنها با ایجاد یک نظام سیاسی دموکراتیک و شهروند‌محور می‌توان این شکاف را پر کرد. او تأکید کرد: «ایران کشوری متکثر و رنگارنگ است و برای فردای آن نیازمند ساختاری پلورال، سکولار و غیرمتمرکز به‌شکل فدرال هستیم.»

برهان‌زهی در پایان سخنان خود تأکید کرد که تعیین نوع فدرالیسم متناسب با شرایط اجتماعی و تاریخی ایران باید به‌عهده متخصصان و مجلس مؤسسان آینده گذاشته شود. او گفت تنها در این صورت است که تبعیض‌های دیرپا بر زنان، اقلیت‌های مذهبی و قومی و دیگر گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده برطرف خواهد شد و زمینه برای توسعه پایدار و کرامت انسانی همه شهروندان فراهم می‌شود.