حسین رئیسی: گذار بدون عدالت محیطزیستی یعنی زمینسوخته
حسین رئیسی: گذار بدون عدالت محیطزیستی یعنی زمینسوخته
وکیل حقوق بشر و استاد دپارتمان حقوق و پژوهشهای حقوقی دانشگاه کارلتون در اتاوا، در دومین روز کنفرانس «عدالت در دوران گذار؛ چالشها و راهکارها» که ۱۲ شهریور ۱۴۰۲ (۳ سپتامبر ۲۰۲۳) به ابتکار سازمان حقوق بشر ایران در اسلو برگزار شد، گفت: «ممکن است بتوانیم از یک حکومت استبدادی گذار کنیم اما بدون توجه به عدالت محیطزیستی با یک سرزمین سوخته مواجه خواهیم شد.»
به گزارش سازمان حقوق بشر ایران، حسین رئیسی سخنرانی خود را به دختران بلوچ که قربانی هوتک و گاندو شدند تقدیم کرد؛ کودکانی که به گفته او تنها در جستوجوی جرعهای آب سالم بودند. او همچنین یاد زندانیان محیط زیستی را گرامی داشت که «صدایشان شنیده نمیشود و به ناحق به اتهام جاسوسی محکوم میشوند.»
رئیسی در ادامه سخنان خود عدالت محیطزیستی را به عنوان جنبشی اجتماعی، عدالتخواهانه و پسااستعماری معرفی کرد که از دهه ۱۹۸۰ شکل گرفته و سپس وارد حقوق بینالملل و حوزه حقوق بشر شده است. او توضیح داد: «کشورهای برخوردار در طول تاریخ منابع کشورهای کمبرخوردار را غارت کردهاند و اکوسیستمها را برهم زدهاند؛ نتیجه آن فقیرتر شدن جوامع و افزایش بیعدالتی اجتماعی بوده است.»
او توسعه ناپایدار را یکی از عوامل اصلی بحرانهای زیستمحیطی دانست و افزود: «در روند توسعه پرشتاب، گروههای کمبرخوردار نخستین قربانیاناند. عدالت محیطزیستی میگوید این تبعیض باید با جبران خسارت برطرف شود؛ چه ناشی از تخریب محیط زیست باشد، چه برداشت بیرویه منابع طبیعی یا تغییرات اقلیمی.»
رئیسی با اشاره به گزارشهای سازمان ملل تأکید کرد که تغییرات اقلیمی و تخریب محیط زیست اکنون بزرگترین تهدید علیه حیات بشر است و افزود: «خشکسالی و آلودگی هوا آرام و بیصدا جانها را میگیرد و بیش از همه، افراد کمبرخوردار را قربانی میکند.» او با یادآوری دعای نیاکان ایرانیان— «سرزمین ما از دروغ و خشکسالی دور باشد»— گفت: «امروز ما هم گرفتار دروغیم و هم گرفتار خشکسالی.»
این وکیل حقوق بشر تأکید کرد که بحرانهای محیطزیستی در ایران نه تنها منابع طبیعی و غذایی را نابود میکند، بلکه حق تعیین سرنوشت و خودمختاری انسانها را نیز به خطر میاندازد. به گفته او، «وقتی تصمیمگیریهای کلان بدون توجه به مردم بومی انجام میشود، نتیجه آن جابهجایی اجباری و از دست رفتن کنترل انسانها بر زندگیشان است.»
او هشدار داد: «اگر منابع آب و غذا از بین بروند، تغییر سیاسی چه فایدهای دارد؟ گذار، زمانی ارزشمند است که بتوانیم بر خاکی با پیشینه چند هزار ساله ساختاری شایسته بنا کنیم.»
رئیسی سپس بر ارتباط جداییناپذیر عدالت محیطزیستی و حقوق بشر تأکید کرد و یادآور شد که حقوقی چون حق بر زندگی، سلامت، توسعه و مشارکت اجتماعی همگی با محیطزیست پیوند خوردهاند. او خاطرنشان کرد: «جامعهای که در آن تبعیض در تقسیم منابع وجود دارد و نسل جوان در تأمین مسکن، آب و کشاورزی درمانده است، نمیتواند به گذار دموکراتیک دست یابد.»
او دادخواهی محیط زیستی را نوعی دادخواهی جمعی دانست که باید خسارتزنندگان و قربانیان را شناسایی و پاسخگو کند. به گفته او «از دختران بلوچ قربانی هوتک و گاندو گرفته تا روستاهایی که زیر آب سدسازی نابود شدند، همه نیازمند دادخواهیاند.»
رئیسی نقش سپاه پاسداران در بحرانهای زیستمحیطی را نیز برجسته کرد و گفت: «سپاه هم در زندانها آدم کشته، هم با سدسازی منابع آبی را برهم زده و هم با تولید خودروهای آلاینده به تخریب محیط زیست دامن زده است. از کشتار ۶۷ تا سقوط هواپیمای اوکراینی و جنبش مهسا، پای سپاه در میان است.»
او در پایان راه برونرفت را در حقوق بشر دانست و گفت: «مهمترین قربانیان بحران محیط زیستی کودکاناند— کسانی که هیچ نقشی در تولید آلایندهها ندارند، اما زندگی امروز و فردایشان در خطر است. باید برای نجات آنان و تأمین عدالت محیطزیستی راهحلی بیابیم.»
متن کامل سخنرانی را در مجله ۲۰۷ حقوق ما بخوانید.
سایر پست های @ihrights
برقراری یک جامعه مدنی پویا و نیرومند در ایران، از طریق توانمند سازی شهروندان و ترویج فرهنگ حقوق بشر از اهداف سازمان حقوق بشر ایران است.
آخرین کارتون
