مونا سیلاوی: ایرانیت را باید بازتعریف کرد

دبیرکل حزب تضامن دمکراتیک اهواز با تأکید بر لزوم بازتعریف مفهوم ایرانیت گفت: «تا زمانی که ایران به‌معنای فارس بودن و شیعه بودن تلقی شود، دیگر ملت‌ها و زبان‌ها هرگز احساس شهروندی برابر نخواهند کرد. ایران آینده باید کشوری غیرمتمرکز، سکولار و فدرال باشد تا همه بتوانند در آن سهم برابر داشته باشند.»

به گزارش سازمان حقوق بشر ایران، مونا سیلاوی، دبیرکل حزب تضامن دمکراتیک اهواز، در نشست «حقوق بشر در ایرانِ پس از جمهوری اسلامی» که به ابتکار این سازمان در روزهای ۲۶ و ۲۷ مهر ۱۴۰۴ (۱۸ و ۱۹ اکتبر ۲۰۲۵) در اسلو، پایتخت نروژ برگزار شد، با اشاره به تجربه‌ تاریخی تبعیض علیه عرب‌های ایرانی گفت حزب او از سال ۲۰۰۵ با هدف دفاع از حقوق اتنیکی عرب‌ها و حل مسئله‌ عرب در چارچوب ایران فعالیت کرده است.

او توضیح داد که تضامن دمکراتیک برخلاف برخی احزاب عرب که خواهان جدایی‌اند بر این باور است که مسئله‌ تبعیض اتنیکی و زبانی تنها در چارچوب یک نظام جمهوری سکولار، فدرال و غیرمتمرکز قابل حل است. سیلاوی افزود: «پذیرش رهبری یک زن در حزب ما نیز نشانه‌ تغییری فرهنگی در جامعه‌ من است و نشان می‌دهد که اصلاحات اجتماعی و برابری جنسیتی باید هم‌زمان با اصلاحات سیاسی پیش برود.»

به گفته‌ او، حل بحران تبعیض در ایران نیازمند دو تغییر بنیادی است: نخست، تغییر مفهوم ایرانیت و سپس تغییر فرهنگ عمومی جامعه. سیلاوی گفت که مفهوم ایرانیت که در دوره‌ سلطنت پهلوی بر پایه‌ آریایی‌گرایی و فارس‌محوری شکل گرفته و در جمهوری اسلامی با محوریت مذهب شیعه تداوم یافته، باید به‌کلی بازتعریف شود. «ایرانی بودن نباید مترادف با فارس بودن یا شیعه بودن باشد. ایران متعلق به همه‌ زبان‌ها و فرهنگ‌هاست. اگر زبان عربی، بلوچی یا کردی را زبان ایرانی بدانیم، آن‌گاه مطالبه‌ آموزش به زبان مادری دیگر محل نزاع نخواهد بود.»

دبیرکل حزب تضامن دمکراتیک اهواز تأکید کرد که برای تحقق این هدف، جامعه نیازمند یک انقلاب فرهنگی پیش از انقلاب سیاسی است و افزود «تغییر رژیم الزاماً به معنای تغییر جامعه نیست. اگر فرهنگ جامعه تغییر نکند، استبداد در شکلی تازه بازتولید خواهد شد.» 

سیلاوی با اشاره به نمونه‌هایی از سوریه پس از سقوط رژیم بشار اسد گفت هنوز در همان جامعه، خشونت و تنبیه بدنی کودکان در مدارس به‌عنوان امری عادی پذیرفته می‌شود. زیرا فرهنگ شکنجه در ذهن‌ها مانده است.

او با بهره‌گیری از مفاهیم روان‌شناسی توضیح داد که فرهنگ عمومی ایران در نوعی احساس مظلومیت تاریخی گرفتار است و به‌جای نگاه به آینده، در گذشته‌ امپراتوری و نقش قربانی‌شده‌ خود متوقف مانده است. سیلاوی افزود: «این جامعه هنوز نیاموخته است که ظالم و مظلوم در تاریخش یکی بوده‌اند و هر دو باید مورد نقد قرار گیرند.»

دبیرکل حزب تضامن دمکراتیک اهواز با انتقاد از انکار هویت عرب‌ها گفت حق تعریف هویت ذاتی و اتنیکی هر ملت با خود آن ملت است، نه با دیگران. 

او افزود: «هیچ‌کس نمی‌تواند به من بگوید عرب نیستی. هویت یک فرد یا یک ملت بر اساس خودشناسی و اراده‌ او شکل می‌گیرد، نه بر پایه‌ برچسب‌های تاریخی یا نگاه از بالا.»

سیلاوی با اشاره به ضرورت پیوند دموکراسی و خودمختاری در سطح ملی و منطقه‌ای گفت: «حتی اگر فردا منطقه‌ای از ایران استقلال یابد، تا زمانی که در همسایگی‌اش استبداد حاکم باشد، دموکراسی پایدار نخواهد ماند. استبداد مثل یک بیماری مسری است. اگر همسایه‌ام مستبد باشد، آزادی من نیز در خطر است.»