شاملی: ایران کثیرالمه را ملت‌های آن باید اداره کنند

یونس شاملی، عضو کمیته اجرایی حزب دموکرات آذربایجان، در کنفرانس «حقوق بشر در ایرانِ پس از جمهوری اسلامی» گفت: «ایران کشوری کثیرالمله است و ملت‌های ساکن آن باید بتوانند بر اساس اصول شناخته‌شده جهانی، اداره مناطق خود را برعهده گیرند. این نه مطالبه‌ای سیاسی، بلکه حقوق‌بشری است که سازمان ملل متحد نیز آن را به رسمیت شناخته است.»
به گزارش سازمان حقوق بشر ایران، شاملی در این نشست که به ابتکار این سازمان در روزهای ۲۶ و ۲۷ مهر ۱۴۰۴ (۱۸ و ۱۹ اکتبر ۲۰۲۵) در اسلو، پایتخت نروژ برگزار شد، با اشاره به قطعنامه سازمان ملل درباره مردمان بومی گفت این سند به روشنی تصریح می‌کند که مردمان بومی در اعمال حق تعیین سرنوشت خود، در امور داخلی و محلی حق خودگردانی دارند. او افزود: «کردها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، عرب‌ها و دیگر ملت‌های ایران مردمان بومی این سرزمین‌اند و بر اساس همین اصول باید در اداره امور خود سهیم باشند.»

شاملی گفت که درک محدود نیروهای مرکزگرا از حقوق بشر – که آن را صرفاً در سطح فردی می‌بینند – مانع تحقق دموکراسی در ایران شده است. او تأکید کرد که اسناد بین‌المللی از جمله کنوانسیون‌های مربوط به زنان، کودکان و اقلیت‌ها بر حقوق جمعی نیز تأکید دارند و بی‌توجهی به این اصل، تعادل اجتماعی را برهم می‌زند.

او یادآور شد که تاریخ سیاسی ایران نیز نمونه‌هایی از پذیرش اداره محلی را در خود دارد. به گفته او، در قانون اساسی مشروطه و اصل انجمن‌های ایالتی و ولایتی تصریح شده بود که هر ایالت بخشی از مملکت است که باید دارای حکومت محلی باشد. شاملی افزود: «همان زمان که نه دانشگاهی بود و نه فناوری امروز، این درک وجود داشت که ایران باید به‌صورت غیرمتمرکز اداره شود. اما در صد سال گذشته، نظام‌های استبدادی این حق را از مردم گرفتند.»

او فدرالیسم را نه تهدیدی برای وحدت کشور، بلکه راهی برای پایان دادن به تمرکز قدرت و تبعیض دانست و گفت: «تجربه کشورهایی چون هند، بلژیک، سوئیس و کانادا نشان داده است که تقسیم قدرت سیاسی می‌تواند به استقرار دموکراسی و همزیستی کمک کند، نه به تجزیه‌طلبی.» شاملی تأکید کرد که در ایران هیچ منطقه‌ای یک‌دست قومی نیست و ساختار فدرال نمی‌تواند به قوم‌گرایی منجر شود.

این عضو کمیته اجرایی حزب دموکرات آذربایجان با طرح مفهوم استعمار داخلی گفت این اصطلاح به تبعیض ساختاری علیه گروه‌های اتنیکی در یک کشور اشاره دارد و افزود: «بلوچستان نمونه روشنی از این استعمار است. جایی که سرمایه‌گذاری و اشتغال وجود دارد اما سهم مردم بومی نادیده گرفته می‌شود. اگر دولت‌های محلی وجود داشتند، چنین بی‌عدالتی‌هایی ادامه پیدا نمی‌کرد.»

او با انتقاد از حاکمیت دولت قومی فارس‌محور در ایران گفت: «این ساختار نه تنها ملت‌های غیرفارس، بلکه خود مردم فارس را نیز از دموکراسی و برابری محروم کرده است. مانند آنچه در عراق رخ داد. صدام حسین عرب بود و به مردم عرب ظلم می‌کرد.» به گفته شاملی، مبارزه با استبداد تنها به معنای دموکراسی سیاسی نیست، بلکه به معنای پایان دادن به استعمار داخلی و تقسیم واقعی قدرت میان همه ملت‌های ایران است.

شاملی در پایان با اشاره به رشد جنبش‌های ملی در مناطق مختلف کشور هشدار داد: «دیگر دوران آن گذشته که تنها کردها در برابر مرکز مقاومت کنند. امروز در آذربایجان، کردستان، بلوچستان و دیگر مناطق، مردم بیدار شده‌اند. من از آذربایجان خبر دارم و می‌دانم که جنبشی جدی در آنجا شکل گرفته است. تنها تفاهم و گفت‌وگو میان ملت‌های ایران می‌تواند کشور را به سوی دموکراسی کثرت‌گرا و عادلانه هدایت کند.»