اعدام‌های مخفیانه و اعلام نشده در سال ۲۰۲۵

مقام‌های رسمی بیش از ۹۳٪ از تمامی اعدام‌هایی که سازمان حقوق بشر ایران در سال ۲۰۲۵ (۱۵۲۶ مورد) ثبت کرده است را اعلام نکرده‌اندبخشی از این اعدام‌ها به‌صورت مخفیانه و بدون اطلاع خانواده یا وکیل انجام گرفت و بخشی دیگر از طریق رسانه‌های رسمی اعلام نشد. این درحالی است که مطابق قوانین جمهوری اسلامی، نماینده محکوم باید از زمان اجرای حکم اعدام مطلع شود. شمار واقعی اعدام‌ها به‌طور قطع بسیار بالاتر است. این فقدان شفافیت در سال‌های اخیر روندی افزایشی داشته است.

در سال ۲۰۲۵، کمتر از ۷٪ اعدام‌های ثبت‌شده به‌طور رسمی اعلام شد، در حالی‌که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰٪ در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۵٪ در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۲٪ در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۶.۵٪ و در فاصله سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ به‌طور میانگین ۳۳٪ بود.

نکاتی درباره اعدام‌های مخفی و اعلام‌نشده در سال ۲۰۲۵

• دست‌کم ۱۵۲۶ اعدام (بیش از ۹۳ ٪ کل) از سوی منابع رسمی ایران اعلام نشد
• تنها ۳ مورد از ۷۹۵ اعدام مرتبط با مواد مخدر (کمتر از ۰.۴٪) را منابع رسمی اعلام کردند.
• ۵۲ ٪ از اعدام‌های اعلام‌نشده مربوط به جرائم مرتبط با مواد مخدر بود
• ۴۵.۶ ٪ از اعدام‌های اعلام‌نشده مربوط به اتهام قتل بود
• استان‌های تهران و البرز با ۱۶۵ مورد بیشترین تعداد اعدام‌های اعلام‌نشده را داشتند، پس از آن اصفهان با ۱۳۹ مورد و فارس با ۱۳۶ مورد قرار داشتند

مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور وضعیت حقوق بشر در ایران در گزارش مارس ۲۰۲۵ خود اعلام کرد: «برای عمل به تعهدات [در زمینه شفافیت و پاسخ‌گویی]، جمهوری اسلامی ایران باید امکان گزارش‌دهی درباره تمامی پرونده‌های مستوجب مجازات اعدام را فراهم کند، آرای فردی را به‌صورت عمومی منتشر کند، به‌طور منظم آمار احکام اعدام صادرشده در مرحله بدوی یا تجدیدنظر را منتشر کند و آمار اجرای اعدام‌ها را با ذکر نوع اتهام و همراه با اطلاعات جمعیتی ارائه دهد.»[1]

مستندسازی اعدام‌های اعلام‌نشده

تنها گزارش‌های غیررسمی که از اطلاعات کافی برخوردار بودند در این گزارش گنجانده شده‌اند. منابع سازمان حقوق بشر ایران در داخل کشور اطلاعات مربوط به شمار زیادی از اعدام‌هایی را دریافت می‌کند که رسانه‌های داخلی یا مقام‌ها اعلام نمی‌کنند. تأیید این گزارش‌ها کار دشواری است، زیرا رسانه‌ها یا به‌طور مستقیم تحت کنترل مقام‌ها یا تحت نظارت شدید قرار دارند. گزارش نقض حقوق بشر به نهادهای حقوق بشری نیز جرم تلقی می‌شود و افرادی که در این زمینه فعالیت می‌کنند با خطر پیگرد قضایی مواجه‌اند. با وجود این، سازمان حقوق بشر ایران هر سال موفق می‌شود صدها مورد از اعدام‌هایی را که مقام‌ها اعلام نمی‌کنند تأیید کند. در بسیاری از این موارد، اطلاعات مربوط به اعدام‌ها از طریق دو یا چند منبع مستقل تأیید می‌شود. در برخی موارد، تصاویری دریافت می‌شود که امکان مستندسازی اعدام را فراهم می‌کند. در بسیاری از موارد نیز تصاویر همراه با اطلاعات مربوط به فرد اعدام‌شده در اختیار سازمان قرار می‌گیرد.

تصاویر برخی از افرادی که اعدام آن‌ها از سوی منابع رسمی اعلام نشد، اما اجرای حکمشان در سال ۲۰۲۵ توسط سازمان حقوق بشر ایران مستند شده است.

آگهی‌های فوت یا مراسم خاکسپاری نیز برای پشتیبانی از گزارش‌های مربوط به اعدام‌های اعلام‌نشده‌ای که به سازمان حقوق بشر ایران می‌رسد، به‌عنوان مستند مورد استفاده قرار می‌گیرد. ۵۵۳ مورد اعدام گزارش‌شده به سازمان حقوق بشر ایران به‌دلیل نبود مستندات کافی یا مورد تأیید قرار نگرفتن با دو منبع مستقل، در آمار سال ۲۰۲۵ گنجانده نشده است.

آگهی‌های فوتِ برخی از افرادی که اعدام آن‌ها از سوی منابع رسمی اعلام نشد، اما سازمان حقوق بشر ایران آن را مستند کرده است.

توزیع جغرافیایی اعدام‌های اعلام‌شده و اعلام‌نشده/مخفیانه

در سال ۲۰۲۵ بیشترین تعداد اعدام‌های در زندان‌های قزلحصار کرج، زندان مرکزی اصفهان و زندان مرکزی شیراز رخ داده است.[2]

نمودار بالا توزیع جغرافیایی اعدام‌های اعلام‌شده (سبز) و اعلام‌نشده/غیررسمی (نارنجی) در ایران را نشان می‌دهد. زندان‌های استان‌های تهران/البرز، اصفهان و فارس بیشترین تعداد اعدام‌های ثبت‌شده را داشتند. پس از آن، استان‌های خراسان رضوی، لرستان و خوزستان قرار دارند. محل دقیق ۱۲ مورد از اعدام‌هایی که به‌طور رسمی اعلام شده‌اند، منتشر نشده است.

[1] Special Rapporteur on the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, 12 March 2025, op. cit., para. 11.

[2] جزئیات بیشتر در بخش بعدی گزارش آمده است.